9. SINIF 1.Ünite Öğretim Programı ve Açıklamaları

1. İletişim Ünitenin bu konusunun ilk iki kazanımını gerçekleştirmek için problem çözme yöntemi, soru-cevap tekniğiyle birlikte kullanılmalıdır. Öğretmen, öğrencilerden hiçbir şey yapmadan, yazmadan, konuşmadan, işaretleşmeden, birbirine bakmadan iki-üç dakika oldukları yerde durmalarını ister. Öğrencilere, bu hâlin sürdürülmesinin mümkün olup olamayacağı konusunda ne düşündüklerini sorar. Daha sonra: "İletişim nedir?", "Dille gerçekleşen iletişimin, diğer iletişimlerden farkı nedir?" sorularıyla problem ortaya konur. Grupları oluşturan öğrenciler, ders kitabına alınan metinler, önerilen etkinlikler, programda verilen açıklamalardan ve kazanımlardan hareketle problemi çözerler. Öğretmen, dil ve iletişim konusunda hazırladığı soruları öğrenci gruplarına yöneltir. Alınan cevaplar, birlikte değerlendirilerek dilin özelliklerinin ve işlevlerinin kavranması sağlanır. Öğrenci grupları, dilsiz gerçekleştirilen iletişimle dille gerçekleştirilen iletişim arasındaki farkları belirlerler; dille gerçekleştirilen iletişimin diğerlerinden üstün olmasının sebeplerini araştırırlar ve bir iletişim tablosu çizerek iletişim esnasında dilin hangi işlevlerde kullanıldığını belirlerler.
Kazanımlar	Etkinlik Örnekleri	Açıklamalar
1. İletişimin önemini ve değerini sezer.	Öğretmen, öğrencilerden hiçbir şey yapmadan, yazmadan, konuşmadan, işaretleşmeden, birbirine bakmadan iki-üç dakika oldukları yerde durmalarını ister. Öğrencilere, bu hâlin sürdürülmesinin mümkün olup olamayacağı konusunda ne düşündüklerini sorar.
2. İletişimde yer alan ögeleri belirler.		[!] İletişimde gönderici, alıcı ve ileti ilişkisi açıklanır. Her türlü iletişimde gönderici, alıcı ve gönderilecek bir ileti olduğu; iletişimin bir bağlamda gerçekleştiği, gönderici ile alıcı arasında ilişkiyi sağlayan bir kanal olduğu, iletinin bir iletişim kanalından bir şifre aracılığıyla gönderildiği vurgulanır.
3. Gönderici-alıcı ilişkisinde göstergelerin yerini ve önemini fark eder.	Öğrencilerden bir resim ve bir şehir planı getirmeleri istenir. Bunlarla nasıl iletişim sağlandığı, resmin ifade ettikleri; şehir planının verdiği bilgiler dile getirilerek tartışılır. Öğrenciler doğal göstergeler, sosyal göstergeler ve dil göstergelerinin özelliklerini araştırırlar.	[!] Bu kazanımın işlenişinde aşağıdaki hususlara dikkat edilir: • Göstergenin kendi dışında bir başka şeyi gösteren, düşündüren, onun yerini alabilen nesne, görünüş ve olgu olduğu, her göstergenin bir gösteren bir de gösterilen yanı bulunduğu, göstergenin birbirinden ayrılması mümkün olmayan ses ve anlam birimlerinden oluştuğu açıklanır. • Göstergelerin ayırıcı özellikleri üzerinde durulur. • Dil göstergelerinin diğer göstergelerden farklılığı sezdirilir. İnsanın anlatma yeteneğinin en gelişmiş aracının dil olduğu fark ettirilir. • Dilin ruh hâlleri ve duyguların anlatılmasında da kullanılabileceği; dil göstergelerinin kendi anlam ve değerlerinden başka anlamları da ifade etmeye elverişli oldukları açıklanır. • Ses taklidi ile oluşan dil göstergeleri dışındaki göstergelerin nedensiz olduğu hatırlatılır. • Göstergelerin anlam bakımından kullanıldıkları yer ve zamana göre yeni değerler kazandığı belirtilir. • Göstergebilimin gösterge sistemlerini inceleyen çalışma alanı olduğu, göstergebilimin göstergeler üzerine kurulduğu belirtilir.
4. İletişimde bağlamın önemini fark eder.	Öğrenciler, bir pazar yerinde, bir alışverişte ya da bir derste bağlamın nasıl oluştuğunu araştırırlar. Araştırma sonuçlarını yazılı olarak ifade eder ve arkadaşlarına okurlar.	[!] İletişime katılan unsurların birlikte meydana getirdikleri ortama "bağlam" denildiği vurgulanır.
2. İnsan, İletişim ve Dil
1. Dil-insan ilişkisini belirler.	Öğrenciler, dilin oluşumu ve gelişimini araştırırlar. Araştırma sonuçlarını arkadaşlarıyla paylaşırlar.	[!] Dilin oluşumu açıklanarak insanın dil yetisine sahip bir varlık olduğu, dil yetisi çevresinde iletişim etkinliğinin gerçekleşmeye başladığı, iletişimin anlaşmayı sağlamak için gerçekleştiği, işaretle anlatmadan sembollerle anlatmaya geçiş için zamana ihtiyaç olduğu vurgulanır.
2. Dille gerçekleştirilen iletişimle diğer iletişimler arasındaki farklılıkları sezer.		[!] Dil dışındaki iletişim araçlarına örnekler verilerek bunların iletişim sağlamadaki etkinliği tartışılır, dille gerçekleştirilen iletişimin diğer araçlarla gerçekleştirilenden çok daha kullanışlı olduğu belirtilir. • Dille gerçekleşen iletişimin resim, şekil, işaret ve vücut diliyle gerçekleştirilen iletişimden çok daha kullanışlı olduğu vurgulanır. • Dille gerçekleştirilen iletişimin, gelecek zamanlara aktarılmak üzere, saklanabildiği belirtilir.
3. Dilin işlevlerini açıklar.	Öğrenciler gruplara ayrılır, gruplar dil ve iletişim arasındaki ilişkiyi tartışırlar.	[!] Dilin işlevlerinin açıklanmasında aşağıdaki hususlara dikkat edilir: . Dilin işlevleri açıklanırken iletişim tablosundan hareket edilir. . İletişim tablosunda; gönderici, alıcı, ileti, bağlam, kanal ve dilin yer aldığı belirtilir. . İleti, dilin göndergeyi olduğu gibi ifade etmesi amacıyla düzenlenerek oluşturulmuşsa dilin "göndergesel işlev"de, . İleti, göndericinin iletinin konusu karşısındaki duygu ve heyecanlarını dile getirme amacıyla oluşturulmuşsa dilin "heyecana bağlı işlev"de, . İleti, alıcıyı harekete geçirmek üzere düzenlenmişse dilin "alıcıyı harekete geçirme işlevi"nde, . İleti, kanalın iletiyi iletmeye uygun olup olmadığını öğrenmek amacıyla düzenlenmişse "kanalı kontrol işlevi"nde, . İleti, dille ilgili bilgiler vermek üzere düzenlenmişse "dil ötesi işlev"de, . İletinin iletisi kendinde ise dilin "şiirsel (poetik) işlev"de kullanıldığı vurgulanır. . Dil, "şiirsel işlev"de kullanıldığında iletinin iletmek istediği hususun, iletinin kendisinde aranması gerektiği vurgulanır. Bu durumda iletinin kendi dışında herhangi bir şeyi, herhangi bir olguyu ifade etmediği, yansıtmadığı ve objenin iletinin kendisi olduğu vurgulanır. Bunun, iletinin insandan, hayattan ve yaşanılan dünyadan soyutlanması anlamına gelmediği belirtilerek sanata özgü gerçekliğe dikkat çekilir. . Edebî metinlerde, şiirsel işlevin hâkimiyetinde dilin diğer işlevlerinin de kullanıldığı belirtilir. Bazı metinlerde, birkaç işlevin birlikte kullanılabileceği sezdirilir.
3. Dil-Kültür İlişkisi Bu konunun işlenişinde, ikili gruplar oluşturan öğrenciler, ders kitaplarındaki metinler ve öğretmenin, programda yer alan açıklamalar doğrultusunda yapacağı yönlendirmeler başta olmak üzere, farklı kaynaklardan yararlanarak dil-kültür arasındaki ilişki ağının özelliklerini belirlerler. Her grup, bu ilişki ağını oluşturan bir hususu bir kartona yazar ve bunları sınıfta sergiler. Ünitenin sonunda öğrenciler, kültür-dil ilişkisini oluşturan ögeleri maddeler hâlinde yazarlar. Öğrenciler sonra daha büyük gruplara ayrılıp ana dilinin, neden o dili konuşan insanların kimliği olduğunu tartışırlar. Uzlaştıkları ortak görüşleri maddeler hâlinde sıralarlar.
1. Dil-kültür ilişkisini belirler.	Öğrenciler dil-kültür ilişkisini araştırırlar.	[!] Bu kazanımın işlenişinde; . Dilin toplum hâlinde yaşamadaki önemi, . İnsanın dille düşündüğü, dille hissettiği; dilin kültür alanının oluşmasını sağladığı, . Dilin ulusal kimliğin oluşmasındaki rolü ve önemi, . Kültür ve sanat etkinliklerinin dille gerçekleştirildiği, .Kültür ürünlerinin, bilimsel buluşların, kişisel tecrübelerin kuşaktan kuşağa dille anlatıldığı ve aktarıldığı vurgulanır.
2. Coğrafi ve siyasi ayrımdan kaynaklanan farklılıkları belirler.	Öğrenciler Türkçenin özelliklerini araştırırlar. Öğrenciler; lehçe, ağızterimlerinin anlamlarını araştırırlar.	[!] Türkçenin özellikleri ve yayıldığı coğrafya ile lehçe ve ağız terimleri üzerinde durulur. Bir ülkedeki ağızlardan birinin çeşitli sebeplerden ortak kültür dili durumuna geldiği, ortak kültür dilinin ülkenin resmî dili olduğu vurgulanır.
3. Kullanımdan kaynaklanan dil farklılıklarını açıklar.	Öğrenciler, yazı dili ile konuşma dili arasındaki farklılıkları araştırırlar. Araştırma sonuçlarına ait düşüncelerini ifade eden yazılar kaleme alır, yazdıklarını arkadaşlarına okurlar.	[!] Bu kazanımın işlenişinde; . Yazı dili ile konuşma dili arasındaki farklılıklar açıklanır. . Yazı dilinin ortak kültür dili temelinde şekillendiği, ilmî dilin de yazı dili üzerine kurulduğu; insanların sözlü iletişimde başvurdukları dile konuşma dili dendiği; konuşma dilinde ses tonu, söyleyiş tarzı ile el, yüz ve vücut hareketlerinin de rolü olduğu açıklanır. . Tarih boyunca kendilerine özgü kültürü, edebiyatı ve medeniyeti olan milletlerin yazı dili olduğu belirtilir. . Her ülkede farklı meslek gruplarının kendi aralarında jargon adı verilen nispeten farklı bir dil kullandıkları;argonun, dilin söz veya söz kümesi düzeyindeki birimlerine bir grubun verdiği yeni anlam ve değerlerle oluştuğu vurgulanır.